Chełm nad Rabą

Ocena użytkowników:  / 1
SłabyŚwietny 

herb bożogrobcówNa prawym, wysokim brzegu Raby położona jest miejscowość Chełm - jedna z najstarszych i najciekawszych w regionie bocheńskim. Powstałe tu w ostatnich latach obiekty i organizowane widowiska historyczne pozwalają każdemu poznać ponad 800 lat tej niezwykłej miejscowości i parafii. Chełm i jego kościół to coś więcej niż tylko wiejska parafia - to Mała Ojczyzna z wielkimi tradycjami i śmiałymi dokonaniami współczesnych.

grodzisko w ChełmiePierwsze wzmianki o tej osadzie pochodzą z 1198 r., ale najstarsze ślady osadnictwa na pobliskim Grodzisku sięgają jeszcze czasów neolitu. Nic w tym dziwnego, bo owe grodzisko to wyjątkowe miejsce, o naturalnych walorach obronnych, z którego roztaczają się widoki na dolinę Raby i Pogórze. Naturalne miejsce schronienia spowodowało ciągłość osadniczą na tym miejscu od V tysiąclecia p.n.e. do czasów średniowiecza. W XII wieku osada chełmska musiała być już dobrze zagospodarowana, skoro komes Mikora z rodu Gryfitów nadał ją zakonowi Bożogrobców z Miechowa wraz z kościołem, przynależnymi do niego dziesięcinami, targiem oraz karczmą. zdjęcie satelitarne Chełmu nad RabąOprócz tego zakonnicy w czasach późniejszych pobierali cło w komorze celnej usytuowanej przy przeprawie przez Rabę. Parafią chełmską władali Bożogrobcy aż do roku 1838 r.  Gród i kościół położone były przy prastarym trakcie handlowym biegnącym z Krakowa na Ruś i Węgry. Przez setki lat podróżni i karawny kupieckie ciągnęli tą drogą, nazywaną dziś Via Regia Antiqua, wioząc bursztyn, sól, sukna, węgierską miedź i wina, wschodnie tkaniny i egzotyczne przyprawy. Część z nich wystawiała może swoje towary na targu nad Rabą, stąd obecna nazwa wsi - Targowisko. Wielu zatrzymywało się na postój w karczmie zwanej "Turek". 

kościół w ChełmieW czasach Długosza parafia chełmska była jedną z większych i zamożniejszych w okolicy Bochni. Należały do niej wsie: Chełm, Targowisko, Moszczenica, Gierczyce, Siedlec, Łężkowice, Książnice, Grodkowice, Nieszkowice Małe i Wielkie, Biernaszowice, Dąbrowica, Grabina, Buczyna, Stradomka i Włostowice. Na przestrzeni wieków istniały tu ogółem trzy kościoły. Pierwszy kościół w Chełmie powstał jeszcze przed sprowadzeniem Bożogrobców (3 ćwierć XII w.) Drugi, drewniany kościół o cechach gotyckich wybudowano w 1412 r. Obecny pod wezwaniem św. Jana Chrzciciela został wzniesiony w stylu barokowym przez Bożogrobców w latach 1738 - 1749. O dawnych właścicielach świadczą "podwójne" krzyże zwieńczające dach i sygnaturkę świątyni oraz zabytkową dzwonnicę. Przy wejściu do świątyni zachowała się tablica epitafijna zmarłego w 1641 r. Jan Innocentego Petrycego, doktora medycyny i filozofii, historiografa, poety i profesora Akademii Krakowskiej. Wewnątrz kościoła uwagę zwraca barokowy ołtarz główny wykonany w 1749 r. przez Piotra Korneckiego - snycerza i malarza z Gdowa, który kilkanaście lat później zmieni także wystrój fary bocheńskiej.

malowidło w kościele przedstawiające bożogrobcówZasługą Bożogrobców z Chełmu było również prowadzenie szkoły i szpitala (przytułku dla ubogich). Szkoła w Chełmie wzmiankowana jest po raz pierwszy w 1597 r., kiedy to nauczycielem był Jakub z Bogucic. Z kolei o szpitalu słyszmy w kronice parafialnej z r. 1728, ale niewątpliwie istniał on już wcześniej, co najmniej  w wieku XVII.

Najcenniejsze eksponaty jakie pozostały po Stróżach Bożego Grobu w Chełmie są dziś zgromadzone w muzeum parafialnym, utworzonym w 1999 r. Są to m.in. unikatowe kroniki parafialne sięgające XVI w.(!), księgi parafialne prowadzone od XVII stulecia, inwentarze, plany, mapy, mszały, zabytkowe ornaty, szaty liturgiczne i wiele innych. W najbliższym sąsiedztwie kościoła warto zobaczyć cmentarz parafialny założony w 1819 r. z interesującymi nagrobkami oraz kwaterą wojskową z I wojny światowej.

kronika parafialnaNiezwykle zasłużoną postacią dla Chełmu i całej parafii był ks. proboszcz Tomasz Sandecki (1927 - 1971) Dzięki jego przedsiębiorczości i zamiłowaniu do nowinek technicznych jeszcze w okresie międzywojennym, w Chełmie założono cegielnię, młyn, doprowadzono prąd z zamontowanych tam turbin, zbudowano zbiornik z wodą na Grodzisku skąd doprowadzano ją grawitacyjnie do chełmskich domów. Wspierał też finansowo edukację chłopskich dzieci oraz uczył parafian nowoczesnych metod uprawy ziemi. W 1938 r. został posłem na Sejm, zaś za zasługi w pracy społecznej został odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi.

kapliczka na Grodzisku6 września 1939 r. do Chełmu dotarły wojska niemieckie. W wyniku walk zginął jeden z polskich żołnierzy oraz mieszkaniec Siedlca. W ciężkich czasach okupacji ks. Sandecki wspierał mieszkańców oraz okolicznych partyzantów z AK, przez jakiś czas ukrywał też lotnika amerykańskiego samolotu, który został zestrzelony w czasie lotu z pomocą dla powstańców warszawskich.

Średniowieczne Spotkanie u BożogrobcówW ostatnich kilkunastu latach, dzięki zaangażowaniu ks. Antoniego Tworka oraz władz Gminy Bochnia, w Chełmie otwarto wiejską Galerię malarstwa i sztuki oraz pole widokowe na Grodzisku (2004 r.) Od 1999 r., kiedy to w Chełmie uroczyście obchodzono 900 lecie Bożogrobców, organizowany jest piękny obrzęd poświęcenia i puszczania wianków na Rabie. Od 2011  r. na Grodzisku ma także miejsce Średniowieczne Spotkanie u Bożogrobców, w którym uczestniczą współczesne drużyny rycerskie i bractwa zakonne z całej Polski.  Wymienione obiekty i ciekawe imprezy historyczne w połączeniu z pięknym położeniem na wzgórzach otoczonych przez rzekę Rabę, pozwalają zanurzyć się w ponad ośmiowiekowych dziejach tej  niezwykłej miejscowości i parafii.

 

 

 

Komentarze

  • Brak komentarzy

Skomentuj

Gość
niedziela, marzec 01, 2015
0 znaki/ów
warunki użytkowania.

Kalendarium bocheńskie

piątek, 01, marzec 2013

Narodowy Dzień Pamięci „Żołnierzy Wyklętych”

Polecany artykuł

IMAGE
Jakim miastem była najstarsza Bochnia?
sobota, 23, luty 2013
27 lutego Roku Pańskiego 1253., książę krakowsko-sandomierski Bolesław V Wstydliwy (1226 - 1279) wydał w Nowym Korczynie przywilej lokacyjny miasta Bochni. Tak rozpoczęła się historia zorganizowanego miasta, które wyrosło na soli i szybko stało się jednym z... Read More...
Realtime website traffic tracker, online visitor stats and hit counter